Sigara, kafein ve alkol ses tellerinin de en büyük düşmanları arasında. Korunma yolları ve tedavi şekli için...
Ses kısıklığını önlemek için öncelikle sesinizi uzun süreyle ve yüksek
şiddette kullanmamanız, gıdanıza dikkat etmeniz ve baharatlı gıdalardan
kaçınmanız gerekiyor. Evin havasını nemlendirmek, bol su içmek ve
sigara dumanından uzak durmaksa yapılması gereken diğer şeyler
arasında...
Ses kısıklığı genellikle bütün anormal ses değişikliklerinin yerine
kullanılan genel bir terimi olup sesteki anormallik, sesin hırıltılı,
çatallı, veya gergin olması, ya da şiddetinin veya inceliğinin
değişmesi şeklinde olabilir. Ses değişikliklerinin nedeni, genellikle
gırtlakta (larenks) yerleşmiş olan ses tellerindeki sorunlardır.
Nefes alma sırasında ses telleri açılır. Konuşma sırasında ise ses
telleri kapalı olur ve akciğerlerden çıkan havayla titreşerek sesin
oluşmasını sağlar. Ses telleri ne kadar sıkı kapanırsa ve ne kadar
inceyse o kadar hızlı titreşirler ve ses de o kadar ince olur. Ses
telleri üzerinde şişlik bulunması halinde kapanmaları, dolayısıyla da
çıkan ses düzgün olmaz.
SES KISIKLIĞININ NEDENLERİ NELERDİR ?
Ses kısıklığının çeşitli nedenleri olabilir. Bunların çoğu ciddi sağlık
problemlerine neden olmazlar ve kısa sürede düzelirler. Ses
kısıklığının en sık nedeni "akut larenjit"tir. Akut larenjit, soğuk
algınlığı ve diğer üst solunum yolu enfeksiyonları sırasında, ya da
aşırı bağırmaktan kaynaklanan ses zorlamalarında ortaya çıkar.
Daha uzun süreli ses kısıklıklarının nedeni genellikle sesin uzun
süreyle aşırı ve zorlanarak kullanılmasıdır. Bu tür ses kullanma
alışkanlığı, ses telleri üzerinde nodül adı verilen ve ses kısıklığına
neden olan küçük şişliklerin ortaya çıkmasına neden olur. Nodüller
genellikle sesini profesyonel nedenlerle uzun süre, ancak hatalı
teknikle kullanan kişilerde (şarkıcılar, öğretmenler, politikacılar
gibi) görülür. Ses tellerinin birbirlerine sürekli normalden fazla
kuvvetle çarpmasına bağlı olarak gelişen nodüller, ses eğitimi ile ses
kullanma alışkanlığı düzeltilmediği sürece kendiliğinden kaybolmazlar.
Aşırı bağırmayı takiben gelişen akut larenjit sırasında ses teli içine
küçük kanamalar meydana gelebilir; bu aşamada ses dinlendirilmediği
taktirde bu kanama polip adı verilen tek taraflı ses teli şişliklerine
dönüşebilir ve sürekli ses kısıklığına neden olur.
Erişkinlerde ses kısıklığının sık görülen nedenlerinden birisi de yemek
borusu ile midenin birleştiği noktadaki bir adelenin zayıflığına bağlı
olarak, mide içindeki asitli sıvının yemek borusundan gırtlak
seviyesine yükselerek ses tellerini tahriş etmesidir; buna
larengofarengeal reflü adı verilmektedir. Ses kısıklığı özellikle
sabahları fazladır ve gün içinde azalır. Ses kısıklığı ile birlikte
boğazda takılma, yabancı bir madde varmış hissi ve sık boğaz temizleme
alışkanlığı da sık görülen belirtilerdir. Reflü nedeniyle ses kısıklığı
olan hastaların pek çoğunda mide ile ilgili şikayetler yoktur.
Sigara içimi, ses kısıklığının bir diğer nedenidir. Sigara, gırtlak ve
boğaz kanserlerinin gelişmesinde önemli bir risk faktörü olduğundan
düzelmeyen ses kısıklığı olan ve sigara içen kişilerin bir
Kulak-Burun-Boğaz hastalıkları uzmanına muayene olmaları gerekir.
Ses kısıklığının daha nadir nedenleri arasında allerji, guatr ve sinir
sistemi hastalıkları sayılabilir. Birçok insanda doğal yaşlanma ile
birlikte bir miktar ses kısıklığı ortaya çıkabilir. SES KISIKLIĞININ TEDAVİSİ İÇİN KİME MÜRACAAT EDİLMELİDİR?
Ses kısıklığı iki haftadan uzun sürerse ve belirli bir nedeni yoksa bir
Kulak-Burun-Boğaz hastalıkları uzmanına muayene olmanız gerekir. Sesle
ilgili problemler, ideal olarak sesle ilgili fonksiyonlar ve sorunlarla
uğraşan profesyonel bir ekip tarafından değerlendirilmeli ve tedavi
edilmelidir. Böyle bir ekipte Kulak-Burun-Boğaz hastalıkları uzmanı,
ses ve kouşma patoloğu, müzik-şan-diksiyon öğretmenleri yer alır. Ses
bozuklukları, bu uzmanlardan herbirinin katkısı olabilecek farklı ve
karmaşık özellikleri bulunabilir.
NE ZAMAN MUAYENE OLMAK GEREKİR?
* Ses kısıklığı 2-3 haftadan uzun sürerse.
* Ses kısıklığı ile birlikte aşağıdaki belirtiler varsa.
* Soğuk algınlığı gibi belirli bir neden yokken ağrı bulunması.
* Öksürükle kan gelmesi.
* Yutma güçlüğü.
* Boyunda şişlik.
* Birkaç günden uzun süren tam ses kaybı veya seste şiddetli değişiklik olursa.
SES KISIKLIĞINDA NASIL BİR İNCELEME YAPILIR?
Ses kısıklığı
nedeniyle müracaat ettiğinizde, Kulak-Burun-Boğaz hastalıkları uzmanı
sizden şikayetinizle ve genel sağlık durumunuzla ilgili bilgiler
isteyecektir. Daha sonra bir ayna yardımıyla ağız içinden gırtlağınızı
ve ses tellerinizi görmeye çalışacaktır. Bu yeterli olmazsa, burundan
geçirilen veya ağız içinde tutulan ve endoskop adı verilen optik
cihazlarla ses telleriniz görülmeye çalışılacaktır. Gerektiğinde, bu
işlemler sırasında elde edilen görüntüler bir video banda kaydedilerek
daha sonra tekrar incelenmek üzere saklanacaktır. Muayenede kullanılan
bu yöntemler hasta için çok zor değildir ve hastaların çoğu muayeneye
kolay uyum sağlamaktadır. SES BOZUKLUKLARI NASIL TEDAVİ EDİLİR?
Ses bozukluklarının
tedavisi, ses kısıklığının nedenine göre değişir. Ses kısıklığına neden
olan durumların çoğu, ses istirihati ve doğru ses kullanma
alışkanlığını kazanmakla düzelirler. Kulak-Burun-Boğaz hastalıkları
uzmanınız size ses kullanımı ile ilgili bilgiler verebilir, eğitim için
sizi ses ve konuşma patoloğuna gönderebilir, veya polip gibi görünür
bir neden varsa ameliyatla tedavi önerebilir. Özellikle ameliyatla
tedavi önerilenler olmak üzere, ses sorunu olan bütün hastalardan
sigara içmemeleri ve sigara dumanı bulunan ortamlardan kaçınmaları, bol
su içmeleri istenir.
Ses ve konuşma patologları, bazı ses bozukluklarında sesi doğru
kullanma tekniğini öğretmeye ve varsa yanlış tekniği ortadan kaldırmaya
çalışırlar. Bazı hastalardaki sorun, sigara içimi ve bağırma gibi ses
kullanımı açısından olumsuz alışkanlıkların bulunmasıdır. Buna benzer
durumlarda hastanın ses çıkartma tekniği düzeltilerek ses kalitesi
düzeltilmeye ve varsa nodüller tedavi edilmeye çalışılmaktadır.
SES KISIKLIĞINI ÖNLEMEK İÇİN NELER YAPILMALIDIR?
Sigara içiyorsanız bırakın.
Kafein (kahve, kolalı meşrubatlar) ve alkol kullanımından kaçının.
Sigara dumanı bulunan ortamlardan kaçının.
Bol su için.
Evinizin havasını nemlendirin.
Gıdanıza dikkat edin - Baharatlı gıdalardan kaçının.
Sesinizi uzun süreyle ve yüksek şiddette kullanmayın.
Ses kısıklığı olduğunda sesinizi dinlendirin.
SES İÇİN HİJYENİK KURALLAR
* Boğazınızı sert biçimde temizlemeyin.
* Genelde gıcıklanmayı önlemek ya da mevcut salgıları temizlemek için
boğazımızı temizleme ve öksürme ihtiyacı hissederiz. Ancak, bu hareket
ses tellerinin çok şiddetli şekilde birbirlerine çarpmalarına ve
tahrişine neden olur. Tahriş sonucu ses telleri üzerindeki dokulardan
salgı oluşumu daha da artar. Boğaz temizleme ihtiyacı hissedildiğinde
tercih edilecek en iyi yöntem hızla burnunuzu çekip yutkunmaktır. Bu
hareket ses telleri üzerinde biriken ve ses kalitenizi olumsuz
etkileyen salgıların uzaklaşmasını sağlar.
* Boğazınızı temizleme hareketinden vazgeçemiyorsanız ve bu bir
alışkanlık haline gelmişse bunu en sessiz şekilde yapın. Böylece ses
tellerine vereceğiniz zararı en aza indirgemiş olursunuz. Boğazdaki
rahatsızlık hissini gidermek için esnemek, bir miktar su içmek de
yararlı olabilir.
* Sürekli ve şiddetli öksürük ses tellerinin tahrişine ve şişmesine
neden olur. Genellikle bu tarz öksürük soğuk algınlığı, allerji veya
sigara içmeye bağlıdır. Bu tür durumlarda sorunun çözülmesi için altta
yatan asıl nedenin tedavi edilmesi ya da ortadan kaldırılması gerekir.
* Konuşurken sizin için doğal olan ses perdesini kullanın
* Birçok kişi en alt perdeden konuşarak sesini kalınlaştırır ve sesine
otoriter bir hava vermeye çalışır. Bazı insanlar da normalden daha
yüksek perdeden konuşurlar. Oysa, insanların belli bir ses perde
aralığı vardır ve normalde konuşmalarının %70'ini bu ses aralığında
yaparlar. Belli bir eğitim almadan bu aralığın sınırları dışına çıkmak
sesi olumsuz etkiler. Bu nedenle, normalde kullandığınız ses perde
aralığının dışına çıkmamaya çalışın; yani ne çok kalın, ne de çok ince
sesle konuşmaya çalışmayın.
* Fısıldamak da ses telleri için zararlı olabilen bir konuşma şeklidir.
Sesinizi korumak amacıyla fısıldayarak da konuşmayın; sesinizin
yüksekliği, hemen karşınızda biri oturuyormuşçasına olmalıdır. Bırakın
karşınızdaki kişi sizi duymak için gayret göstersin. Gün içinde belli
aralıklarla sesinizi dinlendirmeye de özen gösterin.
* Sesinizi kullanırken nefesinizi ayarlamayı öğrenin
* Yeterli solunum desteği sağlamadan konuşmak, boyundaki ve ses
tellerini kontrol eden kaslara ilave yük getirir ve sesin etkinliğini
azaltır. Konuşma sırasında bir nefeste gerektiğinden fazla kelime
söylemeye çalışmak zararlıdır. Konuşma sırasında cümleleri bölmeye,
önemli kelimelerden önce duraklamaya, yazılı metinleri okurken
virgüllerde yeni bir nefes almaya özen gösterin. Bu işlemleri çok sık
tekrarlayarak alışın ve konuşmanın anlamını ve akışını bozmayacak
şekilde nefesinizi kullanmayı öğrenin. Unutmayın ki, güzel ve doğal bir
ses için ses tellerinin titreşmesi yanında güçlü ve doğru bir solunum
desteği gerekir.
* Uzun süreli konuşmayın
* İş gereği olsun ya da olmasın, sürekli konuşan kişilerde ses
yorgunluğu gelişir. Bu kişiler genellikle şikayetlerini ses kısıklığı
tarzında ifade ederler. Bu durumu önlemek için kısa süreli ses
istirahati yararlı olur.
* Gürültülü ortamlarda konuşmayın
* Diskotekler, spor salonları, tren istasyonları, otomobil ve
otobüsler, uçaklar, tiyatrolar, toplantı salonları ve amfiler sesin
zorlanmasına neden olacak şekilde sesin aşırı kullanılmasına gerek
duyulan ortamlardır. Bu gürültülü ortamlarda konuşmak ses yorgunluğu,
boğazda ağrı ve ses kısıklığına neden olur. Böyle ortamlarda nispeten
yüksek perdeden, yani daha ince bir ses tonuyla konuşulmalı ve nefes
aralarında daha az sayıda kelime kullanılmalıdır.
* Sigara içmeyin, aşırı alkol kullanmayın
* Sigaranın boğaz, gırtlak ve akciğer dokuları üzerine olan olumsuz
etkileri herkesçe bilinmektedir. İlk etapta bu dokularda şişme ve
iltihap gelişimi oluşur. Sigaraya devam edildikçe bu olumsuz
değişiklikler kanser oluşumuna kadar devam edebilir.
* Günde bir kadeh alkolun ses üzerine etkisi çok fazla değildir. Ancak
günlük aşırı kullanımı sonucu ses telleri üzerindeki ince kan damarları
genişler ve ses kısıklığı ile beraber düşük perdeli kalın bir ses
oluşur.
* Bol sıvı alın ve bulunduğunuz ortamları nemlendirin
* Sağlıklı bir ses için vücudun ve ses tellerinin bol sıvıya ihtiyacı
vardır; bunun için bol su içmek ses için yararlıdır. Solunum yolları
için ideal nem oranı %35-50 arasındadır; özellikle ses sorunu olan
kişilerin bulunduklaru mekanlarda havayı nemlendirmeleri gerekir. Bunun
için buhar cihazlarından veya kaynatılmış sudan yararlanılabilir. Aşırı
kuruluk ses tellerinde tahrişe ve şişmeye neden olur. Allerji ilaçları
(antihistaminikler), grip ilaçları ve idrar söktürücüler gibi bazı
ilaçlar ses telleri üzerindeki salgıları azaltarak sesi olumsuz
etkilerler.
* Toplum önünde konuşurken önlem alın
* Bir topluluk önünde konuşma yaparken mümkünse mikrofon kullanın.
Gerekirse amplifikatör kullanarak ses perdenizi ve şiddetini yükseltmek
zorunda kalmayın. Sesinizi kullanmadan önce ısındırın. Vücudunuzun
genel direncini bozmamak için fazla yorulmayın ve stresinizi giderin.
Kaynak: Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi internet sayfası
İnsanlarda arka ayakmı var??
(0 Oylama)