Okunma Sayısı : 1790  |
Menopoz nedir?
Kadın hayatının ortalama olarak üçte biri menopoz döneminde geçer. Menopoza
girme yaşı tüm dünyada ve antik çağlardan beri fazla değişme göstermemiştir ve
ortalama 45-55 cıvarındadır. 40 yaştan önce menopoza girmek "erken menopoz "
olarak tanımlanmaktadır. Menopoz genellikle hayatın doğal bir aşaması olarak
kabul edilmektedir.
Gerçekten de menopoz, kadın hayatının yumurtlama fonksiyonlarının sonlandıktan
sonraki doğal bir aşamasıdır. Ancak menopozda oluşan bazı değişiklikler kadının
hayatını derinden ve öylesine olumsuz etkiler ki bu durum pek çok hastalıkların
ortaya çıkmasına ve kadının yaşam kalitesinin azalmasına neden olur.Bu gün
menopoz olumsuz etkileri önlenmeye ve tedavi edilmeye çalışılan bir hastalık
gibi kabul edilmektedir.
Menopozun kadın hayatının doğal bir parçası olması nedeniyle hiç bir şey
yapmadan izlenmesi artık eskilerde kalmıştır.Özellikle kadın yumurtalık
hormonlarının laboratuar koşullarında üretilip kullanılmaya başlanmasıyla bu
kavram daha da ön plana çıkmıştır. Menopozda azalan yumurtalık hormonlaının
yerine konmasıyla menopoza ait tüm olumsuz değişiklikler ve hastalıklar
kolaylıkla önlenebilmekte veya en aza indirgenebilmektedir.
Menopozdaki temel değişiklik kadınlık hormonu olan östrojenin yumurtlamanın
durması sonucu azalmasıdır.Böylece kadında
-Ateş basma,terleme,çarpıntı
-Uykusuzluk,sinirlilik,(ruhsal çöküntü) depresyon,unutkanlık,halsizlik,çabuk
sinirlenme
-Bazan cinsel istekte (libido) azalma
-Kemik erimesi(osteoporoz)
-Damar sertliği (ateroskleroz) gelişme eğilimi
-Cinsel organlarda çekilme(atrofi) ,kuruluk,ağrılı ilişki
-İdrar kaçırmaya kadar varan idrar yollarında atrofi ortaya çıkmaktadır.
Kadınlar bir sabah uyandıklarında kendilerini menopoza girmiş olarak
bulmazlar.Menopoz 20 yıl süren değişikliklerin tam ortasındaki dönemdir.40
yaşından sonra kadınlarda önce yumurtlamanın azalmasına bağlı olarak düzensiz
adet kanamaları,aralıklı ateş basma ve terlemeler,psikolojik değişiklikler
ortaya çıkmaya başlar.Daha sonra yakınmalar giderek artar ve adet tamamen
kesilir. Bu dönemde 1 yıl adet kanamalarının olmaması menopoz tanısı için
yeterlidir. 6 aydan daha fazla adet gecikmeleri araştırılıp kandaki estrojen ve
yumurtlamayı uyaran hormon (FSH) seviyeleri ölçülerek kesin tanı konulur. Ancak
adet düzensizlikleri veya düzensiz kanamalar "menopoza giriyorum" düşüncesiyle
normal karşılanmamalı; hasta doktoruna başvurarak bu değişikliklerin gebelik ve
kadın cinsel organlarının kanserlerinde de görülebileceği göz önünde tutularak
bu hastalıklar dikkatle araştırılmalıdır.
MENOPOZDA KALP VE DAMAR HASTALIKLARI
Menopozda estrojen hormonunun azalması sonucu, bu hormonun koruyucu etkisi
ortadan kalktığından kalp-damar sistemi hastalıklarında %60’a varan artışlar
görülmektedir. Önceleri kalp-damar hastalıklarından korunmak ve ateroskleroz
oluşumunu önlemek veya geciktirmek için menapozda estrojen tedavileri
önerilirken, son zamanlarda tamamlanan büyük bazı araştırmaların ( WHI ,
One-million Women Study) sonucu bu tedavinin faydalı olmadığı hatta kalp-damar
sistemini daha da olumsuz etkileyebileceğini göstermektedirler. Daha önce
kalp-damar hastalığı olanlarda, bunun düzelmesi için hormon kullanımının
faydasız hatta var olan hastalığın seyrini daha da kötüleştirebileceğini
bildiren araştırma sonuçları vardır.
Kısaca menopozda kalp-damar hastalıklarından korunmak için kardioloji
kliniklerinin önerdiği diyet, egzersiz, kolesterolu düşüren ilaçlar (statinler)
kullanılmalı,menapozda hormon replasman tedavisi (estrojen ) bu amaçla
kullanılmamalıdır.
MENOPOZDA KEMİK ERİMESİ (OSTEOPOROZ)
Amerika Birleşik Devletleri'nde yaklaşık 25 milyon kadının sorunu olan menopoz
sonrası osteoporoz kabaca kemik dokusunun temel minerali olan kalsiyum'un
yaşlanma ve menopozdaki östrojen eksikliği sonucu kalıcı olarak
kaybedilmesidir.İlk 5-8 yılda kemik kaybı ortalama yılda %4-8 iken daha sonra
kısmen azalarak kadın her yıl kemik dokusunun yaklaşık %1'ini kaybeder ve 75
yaşına geldiğinde ortalama olarak 35 yaşındaki kemik dokusunun %30'unu kaybetmiş
olur.Bunun bağlı olarak menopozla beraber hızla artan kemik erimesi sonucu
sessiz omurga kırıklarlarıyla bel ağrıları,boyda kısalma ve kamburluk ortaya
çıkar.Menapozdan sonra bir kadında boy 65 yaşına kadar ortalama 4 cm ,75 yaşına
kadar 9 cm kısalır.Omurga kemiklerindeki çökme kırıklarına bağlı olarak ortaya
çıkan kamburluk ve göğüs kafesinin kemik yapısının bozulması sonucu hastada
solunum sıkıntısı gelişebilir.Kadınlar menopozda çarpma düşme sonucu kalça,el
bileği ve diğer kemik kırıklarına da daha kolay maruz kalabilirler.Bu
kırıklardan en ciddi olanı kalça kırığıdır ve kalça kırığından sonra hastalardan
%12-20'si 2 yıl içinde kaybedilmektedir.Kalça kırığı geçirmiş hastaların geriye
kalanlarının bir kısmı sürekli bakıma ihtiyaç duymaktadırlar.Bu nedenle ABD'de
yapılan yıllık tedavi ve rehabilitasyon harcamalarının tutarı 20 milyar doları
bulmakta ve bu rakam her yıl giderek artmaktadır.Korunma bu açıdan en
ekonomik,en insancıl ve en kolay yöntem olarak karşımıza çıkmaktadır.Kemik
erimesine zemin hazırlayan risk faktörleri,
-Çok çocuk doğurma
-Sigara,alkol kullanımı
-Beslenme bozuklukları (kalsiyumdan fakir diyet)
-Güneş banyosu alışkanlığının olmaması
-Spor yapma alışkanlığının olmaması
-Uzun süre yatağa bağlı kalmaya neden olan hastalıklar
-Bazı endokrin (hormonal ) bozukluklar
(hiperparatiroidi,hipertiroidi(guatr),böbrek üstü bezinin aşırı çalışması veya
steroid hormonlarının ilaç olarak uzun süreli alımı vb)
-Bağ dokusu hastalıkları(Romatoid artrit,sarkoidoz) ,siroz,böbrek
hastalıkları,erken menapoz
-Genetik faktörler(ailede osteoporoz varlığı)
MENOPOZDA İDRAR YOLLARI DEĞİŞİKLİKLERİ
Östrojen hormonunun eksikliği kadınlık organlarına komşuluğu ve fizyolojik
beraberliği nedeniyle idrar yolları ve mesane fonksiyonlarını da etkiler.Vajen
ve idrar deliği (üretra) destek dokuları zayıflar, mesane fonksiyonları
bozularak idrar kaçırma varsa artabilir veya ortaya çıkabilir.Bu dönemde mesane
fıtıklaşması,atrofiye bağlı rahim(uterus) ve vajina sakmaları da idrar
kaçırmanın bir nedeni olabilir.Ancak menapozda görülen idrar kaçırmanın en sık
nedeni mesanenin zamansız kasılmasına bağlı olan aşırı aktivitedir(detrusor
instability).Bu hastalar genellikle sıkıştıklarında yetişemeyip tuvalet
kapısında idrarlarını kaçırırlar. Menapoz öncesi dönemde kadınların %10'unda
görülen bu durum menapozdan sonra %20-30'unda rastlanır.Vajinal veya ağızdan
uygulanan östrojen hormonu yakınmaları azaltır veya düzeltir.
MENOPOZ TANI VE TEDAVİSİ
Menopozun olumsuz etkilerinin en aza indirgenmesinin en önemli ön koşulu
tanısının en erken aşamada konulup erken tedaviye başlanmasıdır.Çünkü
menopozdaki kayıplar ilk yıllarda en fazladır.Menopoz temel olarak yumurtlamanın
durması (doğal) veya yumurtalıkların alınması(cerrahi) veya çalışamayacak kadar
hasar görmesine bağlı olarak ortaya çıkar.40 yaşından sonra 1 yıl süreyle adet
görmeyen ve yakınmaları da olan bir kadın başka araştırma yapılmaksızın
menopozda kabul edilebilir.Menopoza geçiş döneminde ,gebelik ve düzensiz
kanamaya neden olan kötü huylu hastalıklar ayırt edilmelidir.Bunun için seyrek
adet gören ,ateş basma,çarpıntı,terleme ve psikolojik değişiklikleri olan bir
kadının adetin 3. günü alınan kanında, yumurtalıkları uyaran hormon(FSH,LH)
düzeyleri artmışsa tanı daha kesin ve erken konmuş olur ve tedavi de hemen
başlanabilir.Düzensiz (genellikle seyrek) adet gören bir kadında FSH 40 pg/ml
üzerinde ise menopoz tanısı kesinlikle konur.FSH değerinin 25-40 pg/ml arasında
olması halinde menapoza giriş sürecinin başladığı ancak seyrek de olsa
yumurtlama ve gebelik de olabileceği düşünülür.Ancak her durumda gebelik ve
düzensiz kanamaya neden olan diğer hastalıklar gebelik testi,ultrasonografi ve
endometrial biopsi (kürtaj) vb ile araştırılmalıdır.
HORMONLA TEDAVİ
Başlıca bozukluk veya eksiklik östrojen hormonun azalması olduğundan ,temel
tedavi de östrojen hormonu vermektir.Tanı konur konmaz eğer hasta için
sakıncaları yoksa;
-Ağızdan
-Cilte yapıştırılan bantlar veya sürülen jellerle
-Vajinal yolla
östrojeni yerine koyme tedavisine başlamak esastır.
Hormon Kullanımına Engel Oluşturan Durumlar:
-Yeni kalp krizi(miyokard enfarktüsü) geçirmiş olanlar
-Geçici iskemik atak
-Geçirilmiş inme (serebrovasküler olay),beyin damar tıkanıklıkları
-Karaciğer fonksiyonlarının bozuk olması
-Östrojen ile ilerleyen tümör varlığı(Meme ,rahim)
-Tromboemboli (damariçi pıhtılaşma ile damar tıkanıklığı)
Dikkatli ve Kontrollü Kullanılacak Durumlar:
-Kalpte iskemik hastalık(damar sertliğine bağlı beslenme bozukluğu)
-Hipertansiyon(yüksek tansiyon)
-Safra kesesi hastalıkları ve taş
-Diabetes Mellitus (Şeker Hastalığı)
-Hiperlipemi (kanda yağ,kolesterol, oranının yüksek olması)
-Migren tipi başağrıları
-Miyom(rahimde tümör)
Hormon tedavisine başlanmadan önce,bu ilaçların olası yan etkileri ve uzun
yıllar kullanılmasına bağlı ortaya çıkabilecek durumlar hasta tarafından
bilinerek ,ön hazırlıklar yapılmalıdır.Ön araştırmalar:
-Genel vücut ve jinekolojik muyene,tansiyon ,kilo,ağırlık ölçümü
-Karaciğer fonksiyonları (kandaki karaciğer enzimleri,yağlar,kolesterol ölçülür)
-Kan ve idrar tetkiki( genel kontrol)
-Servikal smear(Rahim ağzı kanserini araştırmak için alınan sürüntü)
-Mammografi (Meme kanseri taraması)
-Endometrial biopsi ve/veya vajinal ultrason ile endometrial kalınlık
ölçümü(rahim kanserini tarama)
-Açlık Kan Şekeri (Şeker hastalığı araştırılması)
-Elektrokardiografi (Kalpte kriz veya beslenme bozukluğu araştırılması)
-Gerekirse kemik yoğunluğu ölçümleri(kırıkları önlemek ve diğer ilaçların
gerekliliğinin araştırılması için)
Bu tetkikler hastanın durumuna göre en az 1 yıl aralıklarla tekrarlanır.
HORMONSUZ TEDAVİ
Genellikle direkt olarak menopoza karşı değil ,oluşturduğu hastalıklara
(osteoporoz vb ) karşı kullanılan ilaç ve yöntemleri içerir.
-Kalsiyum desteği
-Bifosfonatlar
-D Vitamini
DİYET
-Kalsiyumdan zengin diyet esastır.Süt ,yoğurt,peynir vb diyetle kemik kaybı
önlenmeye çalışılır.
Bazı yiyeceklerin kalsiyum içeriği aşağıda gösterilmiştir.
.
| Besinler |
Miktar |
Kalsiyum (mgr) |
| Süt |
100 ml |
120 |
| Yoğurt |
100 ml |
115 |
| Yumurta (beyaz) |
100 gr |
11 |
| Yumurta (sarısı) |
100 gr |
152 |
| Peynir (yağlı) |
100 gr |
162 |
| Peynir (yağsız) |
100 gr |
96 |
| Çökelek (kuru) |
100 gr |
505 |
| Gravyer (%8 tuzlu) |
100 gr |
1011 |
| Kaşar Peyniri |
100 gr |
700 |
| Koyun Eti |
100 gr |
10 |
| Sığır Eti |
100 gr |
11 |
| Tavuk Eti |
100 gr |
12 |
| Kuru Fasulye |
100 gr |
144 |
| Kuru Nohut |
100 gr |
150 |
| Kuru Barbunya |
100 gr |
135 |
| Ceviz |
100 gr |
99 |
| Fındık |
100 gr |
208 |
| Kara Lahana |
100 gr |
116 |
| Kuru İncir |
100 gr |
126 |
| Pestil |
100 gr |
86 |
| Kivi |
100 gr |
100 |
| Asma Yaprağı |
100 gr |
392 |
| Bamya |
100 gr |
92 |
| Ispanak |
100 gr |
93 |
EGZERSİZ
Her gün 30 dakikalık yürüme ve basit ağırlık kaldırma, kas güçlendiren
hareketler ilaçlar kadar önemlidir. Yaz aylarında güneş ışığından (ultra viole)
faydalanmak için düzenli güneşlenme yararlıdır.
OLUŞAN HASTALIKLARIN TEDAVİSİ
Amaç hastalıkların önlenmesi olmakla beraber önlenemediği zaman uygun tedaviler
yapılır.
KEMİK ERİMESİ
Kırık oluşmuşsa uygun tedavi yapılır ve fizik tedavi ile rehabilitasyon
sağlanır. Kırıklara bağlı ortaya çıkan kamburluk nedeniyle oluşan ağrı ve
solunum sıkıntısı için fizik tedavi ve uygun aletlerle hastaya yardımcı olunmaya
çalışılır. Kırıkların oluşumunun önlenmesi için ev hastaya göre yeniden
düzenlenmelidir. Merdiven kenarlarına, banyo ve tuvalete tutunacak kollar
yapılır. Elektrik kesintisi anında oluşabilecek çarpma ve düşmeleri önlemek için
özel pilli veya jenaratörlü lambalar merdivenlere yerleştirilebilir. Yerdeki
kaygan örtü malzemeleri (halı, kilim vb.) sabit hale getirilebilir.
İDRAR KAÇIRMA
Mesane boyunun sarkmasına veya mesane aktivitesinin artmış olmasına (detrusor
instabilitesi) göre değişir. Mesane boyu hareketliliğinin arttığı durumlarda
cerrahi; mesane kasının zamansız kasılmasına bağlı idrar kaçırmalarına ilaç,
fizik tedavi ve/veya mesanenin elektrik stimulasyonuna dayalı tedaviler
uygundur. Hangi tedavinin yapılacağına konunun uzmanı bir hekim tarafından
yapılan muayene, laboratuar ve ürodinamik (mesanenin dolum, işeme ve kaçırma
basınçlarının bilgisayarla kaydı) çalışmalarla karar verilmelidir. İyi
seçilmemiş hastalarda tedavi idrar kaçırmayı düzeltmeyeceği gibi artışına neden
olabilir.
PSİKOLOJİK SORUNLAR
Özellikle ilk yıllarda kadınlarda adetten kesilme, ateş basma, terleme, çocuk
doğurma yeteneğini kaybetme gibi bozukluklar eksik kadınlık, izolasyon,
depresyon, içe kapanma, uykusuzluk, aşırı sinirlilik, saldırganlığa neden
olabilir. Bu durumda bir psikiyatrisin öneri ve tedavisine gerek vardır.
Alışmaya çalışmak sorunu derinleştirebilir.
|
|
|
İnsanlarda arka ayakmı var??
(0 Oylama)